Laelia tenebrosa

Orchids, The American Orchid Society Magazine

Laelia Tenebrosa
Tęczowa Cattleya

Orchids, The American Orchid Society Magazine
Grudzień, 2003

Laelia tenebrosa

L. tenebrosa 'Veronica' AM/AOS posiada pachnące kwiaty.
Hodowca: Lu Tempera.
Fotograf: Charles Marden Fitch

John Rolfe był pod koniec XIX wieku autorytetem w świecie orchidei. Posiadł ogromną wiedzę i należał do najciężej pracujących botaników. W efekcie został doceniony za swoje umiejętności odznaczeniami Victoria Medal of Honor i Veitch Memorial Medal.

Laelia tenebrosa

Pierwotnie J. Rolf nadał w Lindenia (rys. ccxc) nazwę Laelia grangis var. tenebrosa. Dopiero w maju 1893 w The Orchid Review napisał L. tenebrosa

W roku 1893 założył czasopismo The Orchid Review, którego był redaktorem naczelnym prawie do końca swojego życia. Rolfe był wyjątkowym uczonym. Wydawał się być naprawdę szczęśliwy kiedy okazywało się, że mylił się co do oznaczenia, występowania, lub innego ważnego faktu dotyczącego storczyków. W listopadzie 1893, w The Orchid Review, zamieścił pierwsze sprawozdanie z odkrycia Cattleya labiata. Następnie zmienił je w 1900 i znów w 1907. Wykazał ostatecznie, że jego relacja z 1893 roku była niemal w 100% błędna.

Rolfe wydaje się być jedynym XIX - wiecznym botanikiem, którego interesowała Laelia tenebrosa. W roku 1889 Liverpool Horticultural Company przysłało mu kwiat, który w The Gardener's Chronicle z 1 czerwca 1889 nazwał większą i ciemniejszą niż zwykle formą Laelia grandis - gatunku oznaczonego przez Lindleya w 1850 r. (Paxton's Flower Garden, str. 60). Niewątpliwie była to Laelia tenebrosa, ale Rolfe uznał ją za odmianę L. grandis.

Laelia tenebrosa

Jednym z najsłynniejszych klonów L. tenebrosa jest 'Walton Grange' (FCC/AOS- RHS), który posiada żółte płatki i fioletowe żyłki na warżce.
Hodowca: Charles F. Weckerie -Thund and Lothlorien Orchids.

Dwa lata później, w 1891, A.H. Grimaditch z Clapton Square w Liverpool przysłał mu kwiat i pseudobulwę rośliny, którą Rolfe oznaczył jako "Laelia grandis var. tenebrosa" (Gardener's Chronicle, 1891, str. 126). Grimaditch twierdził, że roślina pochodzi z nowych terenów Brazylii. Kwiaty były duże, miedziano-brązowe, natomiast płatki płaskie, a nie zawinięte jak u typowej L. grandis. Wtedy Rolfe uznał, że nie jest to nieznacznie inna odmiana, ale różnica wynika z odrębności geograficznej. Linden opublikował w swoim słynnym dziele Lindenia (t. II, rys. ccxc), rysunek z kwiatem i komentarzem Rolfe. Kwiaty były całkiem imponujące. Otrzymały First Class Certificate kiedy Lord Rothschild przedstawił je na spotkaniu Royal Horticultural Society. Sander's również umieścił rysunek wielkiej L. tenebrosa we wspaniałej książce Reichenbachia, a Rolfe ponownie przygotował opis. Sander's także otrzymał FCC/RHS za swoją roślinę. Uważał, że ma ona odrębne właściwości w dynamice wzrostu, formie i kolorystyce, że prawdopodobnie powinna być uznana za gatunek. Jednak Rolfe ponownie nazwał ją "Laelia grandis var. tenebrosa".

Laelia tenebrosa

L. tenebrosa ma kilka pięknie ubarwionych form jak ta sfotografowana w Londwood Gardens w Kennett Square

W ciągu następnego sezonu Rolfe miał okazję obejrzeć w kilku kolekcjach inne egzemplarze jego L. grandis var. tenebrosa. W 1893 uznał, że mylił się opisując ją jako odrębną geograficznie L. grandis. Uznał ją za nowy gatunek i w The Orchid Review z maja 1893 nazwał ją po prostu "Laelia tenebrosa". Stwierdził, że "Laelia grandis ma mniejsze kwiaty z żółtymi, bardzo pofalowanymi płatkami i z białą warżką z przepięknymi żyłkami przez całą długość w promieniście fioletowym kolorze. Laelia tenebrosa ma większe kwiaty, z szerszymi i bardziej płaskimi płatkami w brązowym, albo prawie miedzianym odcieniu, z dużą, głęboko fioletową warżką o białym brzegu". Rolfe zdał sobie sprawę, że różnice są stałe, więc od 1893 L. tenebrosa stała się niezależnym gatunkiem. Rolfe przeoczył w swoich opisach L. tenebrosa jedną rzecz, mianowicie tak jak L. purpurata i L. lobata, jego L. tenebrosa posiadała 8 pyłkowin, była zatem kolejnym z wielkokwiatowych gatunków Cattleya pochodzących z Brazylii, a co za tym idzie - należała do rodzaju Cattleya.

Laelia tenebrosa

Laelia tenebrosa 'Rainforest' (FCC/AOS) jest klonem o nadzwyczajnie dużych kwiatach o szerokości 21 cm i szerszych niż zwykle płatkach.
Hodowca: A. A. Chadwick

W porównaniu z innymi wielkokwiatowymi gatunkami Cattleya, L. tenebrosa nigdy nie była dostępna w uprawie w dużych ilościach, może za wyjątkiem krótkiego okresu pod koniec XIX w. Laelia tenebrosa pochodzi z niewielkiego obszaru w południowej Brazylii, stanu Espirito Santo. Obecnie uznaje się, że praktycznie wyginęła na tym terenie. Pierwotnie rosła na ogromnych drzewach w gęstych lasach. Większość dostępnych obecnie roślin pochodzi z krzyżówek lub merystemów ze starych, wciąż istniejących roślin z dżungli. Ciągle w uprawie są niektóre wielkie odmiany, takie jak 'Rainforest' (FCC/AOS). Musimy obejrzeć stare ryciny z końca XIX w., by przekonać się, jakie potrafią być doskonałe. Lindenia zawiera trzy wspaniałe rysunki z L. tenebrosa, które zostały tutaj również pokazane. Pokazują one tęczę kolorów, od czystego, głębokiego brązu przez purpurę do żółtego na płatkach z kontrastową fioletową warżką o białej obwódce.

Laelia tenebrosa

Forma kolorystyczna Laelia tenebrosa opublikowana w Lindenia (rys. cddxc) pod nazwą Laelia grandis var. tenebrosa 'Rayon D'Or'.

Największe kwiaty mają 19 cm średnicy. Chociaż nie zostały zamieszczone w Lindenii, to istnieją formy z intensywnie brązowymi płatkami i jednolicie fioletową warżką, oraz takie jak 'Walton Grange' (FCC/AOS-RHS) z całkowicie żółtymi płatkami i białą warżką z fioletowymi żyłkami. Istnieje także forma z zielonymi płatkami i białą warżką, określana jako "alba".

L. tenebrosa w swoich pierwotnych hybrydach zwykle przekazywała blask i bogactwo kolorów. Jest jednym z najważniejszych rodziców wielu współczesnych hybryd Laeliocattleya w kolorze żółtym oraz z plamami koloru.

Laelia tenebrosa

Trzecia forma L. tenebrosa opublikowana w Lindenia (rys. cddxc) pod nazwą L. grandis var. tenebrosa 'Superbiens'.

Hodowcy uważają, że Laelia tenebrosa w krzyżówkach przekazuje jako cechy dominujące kolor, wolne od deformacji kwiaty oraz wielkość i żywotność rośliny. Przekazuje niewiarygodne bogactwo kwiatom swoich hybryd, prawdopodobnie jedyną jej wadą są wąskie płatki. Z pewnością jest to jedna z najwspanialszych brazylijskich orchidei. Jej doskonałość została doceniona przez American Orchid Society - siedmiokrotnie zdobyła nagrodę Award of Merit oraz dwukrotnie First Class Certificate.

Tak jak u wielu wielkokwiatowych gatunków Cattleya, większość spośród starych, cenionych klonów L. tenebrosa wyginęła w uprawie i objawia się jedynie w bogatej kolorystyce naszych współczesnych hybryd Cattleya. Dzisiaj Laelia tenebrosa jest jak upragniony garnek złota na końcu każdej tęczy, niby tam jest, ale nikt go nie może znaleźć. Możemy tylko mieć nadzieję, że w krzyżówkach drzemią jeszcze geny, które są w stanie przypomnieć wspaniałość z przeszłości.

Jak uprawiać Laelia tenebrosa

Laelia tenebrosa jest żywotną, łatwą w uprawie rośliną. Nawet najbardziej początkujący miłośnik orchidei będzie potrafił ją uprawiać. Wymaga takich samych warunków jak większość cattlei, a więc w ciągu dnia temperatury 29 C, nocą 16 C, oraz ciągłego ruchu powietrza. Podobnie jak jej brazylijska sąsiadka Cattleya warneri, woli nieco mniej słońca niż światłolubne krewniaczki z Kolumbii (np. Cattleya warscewiczii), ale nawet przy bardzo silnym oświetleniu będzie dosyć dobrze rosła.

Wymaga częstszego podlewania w czasie aktywnego wzrostu, nie powinna wtedy całkowicie przesychać. Po kwitnieniu powinna być trzymana w bardziej suchych warunkach dopóki nie rozpocznie nowej fazy wzrostu.

Laelia tenebrosa zwykle rozpoczyna wzrost wczesną jesienią (w USA i Europie) a kończy fazę wzrostu w środku zimy. Następnie kilka tygodni odpoczywa i kwitnie od końca wiosny do początków lata, w zależności od klonu. W dobrych warunkach na łodydze powinno pojawiać się 4-5 kwiatów, które utrzymują się przynajmniej 3 tygodnie. Kwiaty mogą być trwalsze jeśli są trzymane w temperaturze niższej niż 32C.

-- A.A. Chadwick.

Tytuł oryginału: "Laelia Tenebrosa, The Rainbow Cattleya". Autor: A. A. Chadwick. Artykuł ukazał się w "Orchids, The American Orchid Society Magazine" w grudniu 2003 r.

Przetłumaczone i opublikowane za zgodą Autora.

Arthur A. Chadwick

A. A. Chadwick

Uprawia orchidee, głównie z rodzaju Cattleya od 1943. Początkiem kolekcji były dwie przydomowe szklarnie. Wkrótce zaczął ściągać z całego świata bardzo rzadkie okazy, aż w końcu zgromadził wszystkie odmiany kolorystyczne każdego z gatunków.

Przez wiele lat publikował w "Orchids - The American Orchid Society Magazine" artykuły poświęcone poszczególnym gatunkom z rodzaju Cattleya. Zamieszczam tłumaczenia kolejnych tekstów. Zachęcam do poznawania tych pięknych roślin oraz historii ich odkrywania. Zapraszam do lektury.